İlk ve önemli işimiz: toprak üretmek, toprağı korumakOur first and most important task: building soil, protecting soil

Yaşam kaynağımız olan toprağı ne kadar tanıyoruz, değerini ne kadar önemsiyoruz?How well do we really know the soil that sustains us — and how much do we value it?

Toprak, yenilenemeyen ve hızla kaybedilen bir doğal kaynaktır. Birkaç gerçek:Soil is a non-renewable resource that we are losing fast. A few facts:

Toprağı kaybediyoruzWe are losing our soil

Dünyada karaların yalnızca onda biri (13 milyar hektarın 1,4 milyarı) tarıma uygundur.Only one tenth of the world's land (1.4 of 13 billion hectares) is suitable for agriculture.
Son 150 yılda dünyadaki bereketli üst toprağın yarısını kaybettik — erozyon, aşırı kullanım, kirlilik, tuzluluk ve kuraklık yüzünden.In the last 150 years we have lost half of the world's fertile topsoil — to erosion, overuse, pollution, salinity and drought.
Tarım arazilerinin yaklaşık %60'ı, büyük ölçüde endüstriyel tarım nedeniyle kirletildi ve zayıfladı.About 60% of farmland has been polluted and degraded, largely through industrial agriculture.
Bazı bilim insanları, iklim kaynaklı kuraklıklar yüzünden endüstriyel tarımın 12–17 yıl içinde iflas edebileceğini öngörüyor.Some scientists predict industrial agriculture could collapse within 12–17 years due to climate-driven droughts.

Neden endüstriyel tarım çözüm değil?Why industrial agriculture is not the answer

Endüstriyel tarım toprağın canlılığını değil, üretim bolluğunu önemser. Temel besinler suni gübre olarak verilir, zararlılara karşı kimyasal ilaçlar kullanılır. Bol gıda elde edilir — ama bedeli ağırdır:Industrial agriculture cares about maximum yield, not living soil. Nutrients are added as synthetic fertiliser and pests are controlled with chemicals. It produces plenty of food — but at a heavy cost:

Sürekli çapalama, suni gübre ve kimyasal ilaçlar toprağın dengesini ve döngüsünü bozar.Constant tilling, synthetic fertiliser and chemicals break the soil's balance and cycles.
Suni gübreler yer altı sularına, derelere ve göllere karışır; toplu balık ölümlerinin nedeni budur.Soluble fertilisers leach into groundwater, streams and lakes — a cause of mass fish die-offs.
Aşırı sulama yer altı sularını tüketir ve toprakta tuz birikimine yol açar; biriken tuz sonunda toprağı öldürür.Heavy irrigation depletes groundwater and builds up salt; in time, that salt kills the soil.
Endüstriyel tarım kaynaklı sera gazları, toplam salımların yaklaşık %24'üne ulaşmıştır.Greenhouse gases from industrial agriculture reach roughly 24% of total emissions.

Son yıllarda yaygınlaşan "topraksız tarım" da bitkiyi topraktan koparır. Tecrit edilmiş devasa seralarda kusursuz görünen ürünler elde edilir; ama bu ürünler çoğu zaman mineral ve besin açısından fakir, kimi zaman da kimyasal kalıntı taşır. "Toprağa artık gerek yok" demek bir çözüm değildir.The fashionable "soilless farming" removes the plant from soil entirely. Vast, isolated greenhouses produce flawless-looking crops — but these are often poor in minerals and nutrients, and sometimes carry chemical residues. "We no longer need soil" is not a solution.

Çözüm toprağı yok etmek ya da topraktan kopmak değil; canlı, zengin ve bereketli toprağı korumak ve çoğaltmaktır.The answer is not to destroy soil or abandon it, but to protect and multiply living, rich, fertile soil.

Başlangıçta: Belentepe arazisiIn the beginning: the Belentepe land

Bu fotoğraf 1999'a ait. Köylü araziyi onlarca yıl tahıl tarlası olarak kullanmış; toprağın bereketi çok azalmıştı. Bölgede üst toprak katmanı zaten ince — en fazla 30–40 cm — altında ise çatlaklı, kırılgan şist kayaçları var. Üst toprağın su tutma kapasitesi düşüktü, yazın aşırı sıcakta kuruyordu ve arazi bol rüzgâr alıyordu.This photo is from 1999. The land had been used as a wheat field for decades; its fertility was badly depleted. The topsoil here is thin to begin with — 40 cm at most — over cracked, brittle schist. It held little water, dried out in the summer heat, and caught a lot of wind.

Peki bunca zorluğa rağmen bu araziyi neden aldık? O zaman permakültürü bilmiyorduk; doğal güzelliğine ve manzarasına hayran kalmıştık. Yıllar süren sıkıntılardan sonra bir çözüm arayışı bizi permakültüre götürdü (bu evreyi Hikayemiz bölümünde okuyabilirsiniz). Eğitimin ardından önümüzde bir yol haritası belirdi ve önceliğimizin toprağı canlandırmak olduğunu anladık.So why buy such a difficult plot? Back then we didn't know permaculture; we simply fell for its natural beauty and views. After years of struggle, the search for a solution led us to permaculture (you can read that chapter in Our Story). The training gave us a road map — and made clear that our first priority was to bring the soil back to life.

2019: arazinin tamamı gıda ormanına dönüştü2019: the whole site became a food forest

Gıda ormanımızda toprağı örten yonca türleri, üzüm bağı, böğürtlen ve frenk üzümü gibi çalılar, çeşitli meyve ağaçları, ceviz ve kestane gibi yemişler, akasya/gülibrişim/erguvan gibi baklagil ara katman ağaçları ve akçaağaç, çınar, dişbudak gibi tepe ağaçları bir arada bulunur.Our food forest layers cover crops and clovers, a vineyard, shrubs like blackberry and currant, a range of fruit trees, nut trees such as walnut and chestnut, nitrogen-fixing mid-layer trees (acacia, mimosa, redbud) and tall canopy trees like maple, plane and ash — all growing together.

Eğimli arazide eş yükselti eğrilerine paralel hendekler ve teraslar oluşturduktan sonra çevrelerinde ağaçlandırma yaptık. İlk toprak işleri bittikten sonra buralarda toprağa bir daha dokunmadık, çapalamadık.On the sloping land we cut swales and terraces along the contour lines, then planted around them. Once that initial earthwork was done, we never tilled or disturbed the soil there again.

İlk çalışmalar: hendekler ve hügelkültürFirst works: swales and hügelkultur

Önce, meyilli arazide suyun aşağı akıp gitmesini önlemek için eş yükselti eğrilerine paralel teraslar açtık (Kasım 2011). Teras üzerinde bir çukur açıp içini ormanda çürümeye yüz tutmuş kütükler ve dallarla doldurduk, üzerini toprakla örttük. Böylece yukarı yönde bir hendek, kütüklerin üstünde bir tümsek oluştu. Tümseğin üzerine kompost ve mineraller, ardından tohum karışımı (yonca, fiğ, korunga, çayır üçgülü, roka, ıspanak, tere, marul, soğan…) attık.First, to stop water running off the slope, we cut terraces along the contour lines (November 2011). On each terrace we dug a trench, filled it with rotting logs and branches from the forest, and covered it with soil — creating a swale uphill and a mound over the logs. Onto the mound went compost and minerals, then a seed mix (alfalfa, vetch, sainfoin, clover, arugula, spinach, cress, lettuce, onion…).

Toprağı korumak ve toprak üretmekProtecting soil and building new soil

Permakültürde toprak sürekli çapalanmaz; her çapalama toprağın dengesini bozar, bereketini azaltır ve toprağı çıplak bırakıp güneşte kurutur. Biz, sorunlu yayılmacı otlar yerine toprağı zenginleştiren, yeni üst toprak oluşturan bitkilerin çıkmasını isteriz.In permaculture the soil is not constantly tilled; each tilling upsets its balance, reduces fertility, and leaves it bare to bake in the sun. Instead of invasive problem weeds, we want plants that enrich the soil and build new topsoil.

Araziye atılan baklagil ve yeşil gübre tohumları kısa sürede yayılıp diğer otları bastırır. Mayısta diz boyuna ulaştıklarında, çiçek açmadan biçilip toprağın üzerinde bırakılır. İşte o anda şunlar olur:The legume and green-manure seeds spread quickly and suppress other weeds. In May, when they reach knee height, they are cut before flowering and left on the ground. At that moment:

Kökler küçülür ve çevrelerine azot salar — toprağı doğal olarak gübreler.The roots shrink and release nitrogen — naturally fertilising the soil.
Çürüyen kökler toprağı doğal olarak gevşetir ve havalandırır.The decaying roots loosen and aerate the soil naturally.
Biçilen yapraklar toprağı bir battaniye gibi örter; güneşten korur, su kaybını azaltır.The cut leaves blanket the soil, shielding it from the sun and reducing water loss.
Organik madde oranı artar — bu da toprağın daha çok su tutmasını sağlar.Organic matter rises — letting the soil hold more water.
Yeni üst toprak oluşur; toprak kendi kendine güçlenir ve bereketlenir.New topsoil forms; the soil strengthens and grows fertile on its own.

Malç: vazgeçilmez örtüMulch: the indispensable cover

Toprağı zenginleştirmek, korumak ve yeni toprak üretmek için en elzem madde malçtır: öğütülmüş ağaç dalları, saman, talaş ve biçilmiş yeşil gübre yaprakları. Faydaları:The most essential material for enriching, protecting and building soil is mulch: chipped branches, straw, sawdust and cut green-manure leaves. Its benefits:

Toprağı yazın aşırı sıcaktan, kışın soğuktan korur ve nemini tutar.Protects the soil from summer heat and winter cold, and holds its moisture.
Yabani otların çıkmasını engeller; patikalarda kaplama olarak kullanılabilir.Suppresses weeds; can be used to surface paths.
Toprağa karıştığında organik madde oranını, böylece bereketi ve su tutma kapasitesini artırır.Mixed into the soil it raises organic matter — and so fertility and water-holding capacity.
Taze hayvan gübresiyle karıştırılıp bekletilince kompost olur.Mixed with fresh manure and left to mature, it becomes compost.

Kompost: toprağa geri vermekCompost: giving back to the soil

Kompost gübre toprağın ihtiyaç duyduğu hemen tüm besinleri içerir ve doğanın çürüme sürecini kullanır. Belentepe'de sürekli kompost yaparız — çünkü kompost hiçbir zaman yetmez. Biçilen otlar, kuru yapraklar, dallar ve mutfak atıkları, taze hayvan gübresiyle karıştırılıp komposta dönüştürülür.Compost contains nearly all the nutrients soil needs, using nature's own process of decay. At Belentepe we make compost constantly — because there's never enough. Cut grass, dry leaves, branches and kitchen scraps are mixed with fresh manure and turned into compost.

Oksijen + nem + mutfak artıkları + bahçe artıkları + solucan ve mikroorganizmalar = KOMPOST Oxygen + moisture + kitchen scraps + garden waste + worms & microorganisms = COMPOST

Her kompost yığınının tam kalbine bir avuç kırmızı Kaliforniya solucanı koyarız. Solucanlar hem dönüşümü hızlandırır hem de kompostla toprağa karışıp faydalı işlerine orada devam eder.Into the heart of every heap we add a handful of red Californian worms. They speed up the process and then mix into the soil with the compost, continuing their good work there.

Sıvı ve EM gübreler: toprak canlıdırLiquid & EM fertilisers: soil is alive

Toprağın içinde milyonlarca canlı yaşar; bir kısmı bereket için çok faydalı bakteriler ve mantarlardır. Bazıları oksijene ihtiyaç duyar (aerobik), bazıları oksijensiz gelişir (anaerobik). Belentepe'de her iki türü de çoğaltıp toprağımıza veriyor, gelişimlerini mikroskop altında izliyoruz.Millions of organisms live in soil; some are bacteria and fungi vital to fertility. Some need oxygen (aerobic), others thrive without it (anaerobic). At Belentepe we cultivate both and return them to our soil, watching them grow under the microscope.

Kompost çayıCompost tea

Bir miktar kompostu bir file içine koyup klorsuz suyla dolu bir kovaya yerleştirin; 5–6 gün bekletin. Ardından sıvıyı 1/8–1/10 oranında seyreltip bitki köklerine verin ya da yapraklara püskürtün. İçinde hem zengin besinler hem faydalı bakteriler vardır. Suya biraz pekmez/melas ekleyip akvaryum pompasıyla oksijen verirseniz, çayınız 24 saatte hazır olur.Put some compost in a mesh bag inside a bucket of chlorine-free water and leave it 5–6 days. Then dilute about 1:8–1:10 and water it onto roots or spray on leaves. It carries rich nutrients and beneficial bacteria. Add a little grape molasses and bubble in oxygen with an aquarium pump, and your tea is ready in 24 hours.

Toprağınız canlı ve zengin olursa, ondan aldığınız ürünler de o kadar besleyici olur — ve bu bitkiler hastalıklara çok daha dirençli olur. Toprak kendi kendine bakacak güce erişebilir; yeter ki ona bu şansı verelim.When your soil is alive and rich, the food it gives is far more nourishing — and those plants are far more resistant to disease. Soil can become strong enough to look after itself; we only have to give it the chance.

İzleyinWatch

Toprak ve kompost videolarıSoil & compost videos

Aşağıdaki oynatma listesinden bir videoyu seçip izleyin.Pick a video from the playlist below and play it.

Devam edinKeep exploring

İlgili konularRelated topics

Gelin, yerinde görünCome and see it for yourself

Nisan–Kasım arası atölyelere katılın ya da çiftlikte konaklayın.Join a workshop between April and November, or stay on the farm.

Ziyaret & KonaklamaVisit & Stay EtkinliklerEvents